خلاصه
بسیاری از بیماران تصور میکنند که درد فک فقط به مفصل فک یا نحوه جفت شدن دندانها مربوط است. اما واقعیت این است که فک بخشی از یک سیستم بزرگتر شامل سر، گردن، شانهها و عضلات اطراف آنهاست.
بسیاری از بیماران تصور میکنند که درد فک فقط به مفصل فک یا نحوه جفت شدن دندانها مربوط است. اما واقعیت این است که فک بخشی از یک سیستم بزرگتر است که شامل سر، گردن، شانهها و عضلات اطراف آنها میشود. به همین دلیل تغییر در وضعیت گردن یا سر میتواند بر عملکرد فک تأثیر بگذارد و حتی باعث ایجاد یا تشدید درد شود. سر چگونه روی گردن متعادل میماند؟ سر یک ساختار نسبتاً سنگین است که به طور متوسط بین ۴ تا ۶ کیلوگرم وزن دارد. این وزن باید در تمام طول روز توسط مجموعهای از عضلات و مفاصل حمایت شود. عضلات گردن، فک و شانهها مانند طنابها یا کشهایی عمل میکنند که سر را در موقعیت مناسب نگه میدارند. در یک وضعیت طبیعی، نیروهای این عضلات با یکدیگر در تعادل هستند و سر بدون صرف انرژی زیاد در موقعیت مناسب قرار میگیرد. تصویری که مشاهده میکنید این مفهوم را به خوبی نشان میدهد. هر عضله مانند یک کش عمل میکند که از جهتی خاص به جمجمه نیرو وارد میکند. زمانی که همه این نیروها در تعادل باشند، سر در وضعیت مطلوب قرار میگیرد. اگر تعادل عضلات به هم بخورد چه اتفاقی میافتد؟ زمانی که یک یا چند عضله ضعیف، خسته یا بیش از حد سفت شوند، تعادل کل سیستم تغییر میکند. در چنین شرایطی بدن تلاش میکند با فعال کردن عضلات دیگر این عدم تعادل را جبران کند. اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، عضلاتی که وظیفه جبران را بر عهده گرفتهاند تحت فشار قرار میگیرند و ممکن است درد، خستگی یا گرفتگی ایجاد شود. به عبارت دیگر، گاهی درد دقیقاً در محلی ایجاد نمیشود که مشکل اصلی وجود دارد. جلو آمدن سر؛ یکی از شایعترین اختلالات پاسچر امروزه به دلیل استفاده طولانیمدت از تلفن همراه، کامپیوتر و لپتاپ، بسیاری از افراد دچار وضعیت «سر به جلو» میشوند. در این وضعیت، سر نسبت به تنه جلوتر قرار میگیرد و عضلات گردن مجبور میشوند به طور مداوم برای جلوگیری از سقوط سر فعالیت کنند. در نتیجه: • عضلات پشت گردن بیش از حد فعال میشوند. • عضلات عمقی گردن ضعیفتر میشوند. • فشار بیشتری به مفاصل گردنی وارد میشود. • عضلات جونده و فک تحت تأثیر قرار میگیرند. به همین دلیل بسیاری از بیماران مبتلا به اختلالات فکیگیجگاهی همزمان از درد گردن، سردرد و خستگی عضلات فک شکایت دارند. ارتباط گردن و فک چیست؟ سیستم عصبی، عضلات و مفاصل گردن و فک ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. مغز اطلاعات درد و حس را از ناحیه فک و گردن در مسیرهای عصبی مشترکی پردازش میکند. به همین دلیل گاهی مشکل گردن میتواند به صورت درد فک ظاهر شود و برعکس. برای مثال: • سفتی عضلات گردن میتواند باعث افزایش تنش عضلات فک شود. • درد مفصل فک میتواند موجب تغییر الگوی حرکتی گردن شود. • وضعیت نامناسب سر میتواند بار وارد بر عضلات جونده را افزایش دهد. به همین دلیل در ارزیابی اختلالات فکیگیجگاهی، بررسی گردن و پاسچر بیمار اهمیت زیادی دارد. چرا برخی افراد فقط درمان فک را دریافت میکنند اما بهبود کامل پیدا نمیکنند؟ اگر تنها به مفصل فک توجه شود و مشکلات گردن، پاسچر، الگوی تنفس یا عادات حرکتی نادیده گرفته شوند، ممکن است بخشی از علت اصلی مشکل باقی بماند. در بسیاری از بیماران، درمان موفق نیازمند بررسی کل سیستم سر، گردن و فک است؛ نه فقط مفصل فک. به همین دلیل در ارزیابی تخصصی اختلالات فکیگیجگاهی معمولاً موارد زیر بررسی میشوند: • وضعیت قرارگیری سر و گردن • تحرک مهرههای گردنی • عملکرد عضلات عمقی گردن • عملکرد عضلات جونده • الگوی باز و بسته شدن دهان • عادات روزمره و ارگونومی آیا اصلاح پاسچر به تنهایی درد فک را درمان میکند؟ خیر. اگرچه وضعیت بدنی نامناسب میتواند در ایجاد یا تشدید علائم نقش داشته باشد، اما معمولاً تنها عامل ایجادکننده درد نیست. اختلالات فکیگیجگاهی اغلب چندعاملی هستند و ممکن است عواملی مانند: • استرس • دندانقروچه • اختلالات خواب • مشکلات عضلانی • اختلالات مفصلی • حساسیت سیستم عصبی نیز در آنها نقش داشته باشند. با این حال، اصلاح وضعیت سر و گردن میتواند فشار وارد بر عضلات و مفاصل را کاهش دهد و بخشی مهم از برنامه درمانی باشد. جمعبندی سر، گردن و فک یک واحد عملکردی به هم پیوسته هستند. عضلات این نواحی باید در تعادل دقیقی با یکدیگر کار کنند تا وضعیت مناسب سر حفظ شود. هرگونه اختلال در این تعادل میتواند باعث افزایش فشار بر عضلات و مفاصل شده و به بروز درد فک، سردرد یا گردندرد منجر شود. به همین دلیل در درمان اختلالات فکیگیجگاهی، بررسی همزمان فک، گردن و وضعیت بدنی بیمار اهمیت زیادی دارد و میتواند نقش مهمی در کاهش درد و بهبود عملکرد داشته باشد.