خلاصه
همه دردهای دندان از خود دندان نیستند. گاهی منشأ درد، عضلات فک و صورت هستند و این درد به دندانها ارجاع داده میشود. به این وضعیت Nonodontogenic Toothache گفته میشود.
خیر. اگرچه پوسیدگی، ترک دندان، التهاب عصب یا عفونت از شایعترین علل دنداندرد هستند، اما گاهی منشأ درد در جایی خارج از دندان قرار دارد. به این حالت «دنداندرد غیر دندانی» یا Nonodontogenic Toothache گفته میشود. در این شرایط بیمار درد را در دندان احساس میکند، اما پس از معاینه، رادیوگرافی و بررسیهای دندانپزشکی مشخص میشود که دندان کاملاً سالم است. دنداندردهای غیر دندانی میتوانند منشأهای مختلفی داشته باشند، از جمله: • عضلات فک و صورت • مفصل فک • سینوسها • اختلالات عصبی • مشکلات عروقی و برخی انواع سردرد • و در موارد نادر حتی بیماریهای قلبی با این حال، شایعترین علت دنداندردهای غیر دندانی، دردهای عضلانی هستند. عضلات چگونه میتوانند باعث دنداندرد شوند؟ در برخی شرایط، در عضلات فک و صورت نقاطی حساس به نام نقاط ماشهای (Trigger Points) ایجاد میشوند. این نقاط میتوانند پیامهای درد را به نواحی دورتر منتقل کنند و باعث شوند مغز درد را در دندان احساس کند. سه عضله مهم که میتوانند چنین الگویی از درد ایجاد کنند عبارتاند از: ۱. عضله تمپورالیس (Temporalis) این عضله در ناحیه شقیقه قرار دارد و معمولاً درد را به دندانهای فک بالا ارجاع میدهد. بسته به محل نقطه ماشهای، درد ممکن است در دندانهای جلویی یا عقبی فک بالا احساس شود. بیماران مبتلا به اختلالات فکیگیجگاهی معمولاً درد تمپورالیس را به صورت درد دندان، درد و فشار در دهان یا احساس ناهماهنگی در جفت شدن دندانها توصیف میکنند. جالب است که این عضله گاهی میتواند باعث کاهش مختصر باز شدن دهان نیز شود. با این حال، این محدودیت معمولاً آنقدر کم است که بسیاری از بیماران متوجه آن نمیشوند. در اغلب موارد، میزان باز شدن دهان تنها حدود ۵ تا ۱۰ میلیمتر کمتر از حالت طبیعی است و بیمار بیشتر از درد یا حساسیت شکایت دارد تا محدودیت حرکتی. ۲. عضله ماستر (Masseter) این عضله در گونه و زاویه فک قرار گرفته است. نقاط ماشهای ماستر معمولاً درد را به دندانهای خلفی (آسیابها) ارجاع میدهند. این درد میتواند در دندانهای فک بالا یا پایین احساس شود. عضله ماستر علاوه بر ایجاد درد ارجاعی به دندانها، نقش مهمی در محدودیت باز شدن دهان دارد. درگیری این عضله میتواند باعث شود بیمار احساس کند دهانش به طور کامل باز نمیشود یا هنگام باز کردن دهان کشش و سفتی در گونه و زاویه فک وجود دارد. در برخی بیماران مشاهده میشود که حرکت بسته شدن دهان نیز حالت طبیعی و کنترلشده خود را از دست میدهد و فک به صورت ناگهانی یا شبیه یک «ضربه سریع» بسته میشود. این موضوع میتواند نشاندهنده اختلال در عملکرد عضلات جونده باشد. ۳. عضله دایگاستریک (Digastric) شکم قدامی عضله دایگاستریک میتواند درد را به چهار دندان جلویی فک پایین ارجاع دهد و گاهی با درد زیر فک یا زیر چانه همراه باشد. این درد ممکن است در لثههای ناحیه قدامی فک پایین نیز احساس شود. چگونه میتوان دنداندرد عضلانی را از دنداندرد واقعی تشخیص داد؟ یکی از مهمترین سرنخهای تشخیصی این است که تحریک خود دندان معمولاً درد را تغییر نمیدهد. برای مثال خوردن غذای سرد یا گرم، ضربه زدن به دندان، یا گاز زدن غذا معمولاً باعث افزایش درد نمیشود. اما اگر عضله درگیر لمس یا تحریک شود، درد دندان بازتولید یا تشدید میشود. به همین دلیل در بیمارانی که دنداندرد دارند اما علت مشخصی در دندان پیدا نمیشود، بررسی عضلات جونده اهمیت زیادی دارد. چرا تشخیص صحیح اهمیت دارد؟ گاهی بیمار به دلیل درد دندان تحت درمانهای دندانپزشکی قرار میگیرد، در حالی که منشأ واقعی درد عضلات فک هستند. در چنین شرایطی ممکن است درمانهای دندانپزشکی انجام شوند؛ برای مثال برای دندانهای کاملاً سالم درمان ریشه یا حتی کشیدن دندان انجام شود، اما درد همچنان باقی بماند؛ زیرا علت اصلی مشکل برطرف نشده است. به همین دلیل در مواردی که معاینه دندان طبیعی است یا درمان دندانپزشکی باعث بهبود علائم نشده است، ارزیابی تخصصی عضلات فک و مفصل گیجگاهیفکی میتواند به تشخیص صحیح علت درد کمک کند و اهمیت ویژهای دارد.